Demokracia në rregullim të jashtëzakonshëm: Identiteti i Mesdheut i fshirë nga dekretet

Kur dekretet urgjente dhe komisionerët specialë bëhen normë, demokracia pushon së funksionuari.

Në zemër të Mesdheut, ishulli i Sardinjës është kthyer në një laborator të shpronësimit juridik dhe material. Duke u fshehur pas mburojës së dekreteve urgjente dhe përjashtimeve speciale, shteti italian dhe korporatat e mëdha shumëkombëshe po çmontojnë ekonominë rurale dhe po privatizojnë brigjet e mbrojtura. Nëse asgjësimi i të drejtave dhe i ligjeve territoriale mund të konsumohet me këtë lehtësi, përmes një dekreti, pikërisht në qendër të të ashtuquajturit Perëndim i qytetëruar, kjo do të thotë se asnjë mbrojtje e zakonshme nuk na mban më të sigurt, kudo që ndodhemi.

Vjedhja e përfaqësimit dhe çarmatimi politik

Procesi i shpronësimit të detyruar të Sardinjës fillon me neutralizimin e përfaqësimit të saj politik, i zbatuar për të mbytur që në djep çdo përpjekje për vetëqeverisje institucionale. Një mjet themelor për arritjen e këtij qëllimi është ligji zgjedhor rajonal, i cili, në marrëveshje me sekretariatet qendrore të partive të mëdha italiane, vendosi pragje zgjedhore antidemokratike në një territor të pasur me dallime dhe veçori. Kjo barrierë, e kombinuar me një propagandë të gjerë të bazuar në favore, logjika klienteliste dhe premtime për ndihmë sociale, i detyroi forcat lokale dhe pavarësuese në izolim ose në përthithje nga koalicionet kombëtare.

Rezultati ishte kalbëzimi sistematik politik i partive sarde, duke filluar nga Partia e Veprimit Sard (Partito Sardo d’Azione) e themeluar nga Emilio Lussu. Fraksionet që zgjedhin të mbeten të pavarura përballen me pamundësinë për të marrë pjesë në lojën politike pa u përkulur përpara rregullave të pista të sistemit qendror, i cili ushqen karrierizmin, individualizmin dhe dinamikat toksike.

Ky deficit demokratik rritet në mënyrë dramatike në nivel mbinacional. Në zgjedhjet për Parlamentin Evropian, Sardinja është historikisht e lidhur në një zonë të vetme makro-zgjedhore me Siçilinë, dendësia e popullsisë dukshëm më e lartë e së cilës anulon de facto mundësinë e popullit sard për të zgjedhur përfaqësues të drejtpërdrejtë të aftë për të mbrojtur interesat e tyre specifike në Bruksel. Përballë këtij vakuumi pushteti, kasta politike lokale ka zgjedhur një strategji të moskokëçarjes së plotë: përfaqësuesit rajonalë zgjedhin rrugën e vetëshfajësimit, duke arsyetuar mosveprimin e tyre me formulën “nuk vendosim ne” dhe i nënshtrohen pasivisht urdhrave që vijnë nga nivele më të larta administrative – qofshin këto dekrete romake apo rregullore evropiane. Apelimet e rralla dhe përpjekjet për rregullim janë qëllimisht të dobëta, të paraqitura vetëm për t’u refuzuar, në mënyrë që faji të hidhet diku tjetër.

Nga shfrytëzimi historik te spekulimi energjetik

Historikisht e integruar në dinamikat qendrore me funksione të nëndrejtuara – si burim mineral për t’u nxjerrë, rezervë druri në kurriz të pyjeve lokale, oborr i pasmë toksik, bazë ushtarake, periferi për të dëbuarit dhe park argëtimi sezonal për turizmin e luksit – Sardinja pësoi një përkeqësim dramatik të këtij roli të konsoliduar kolonial me ardhjen e tranzicionit ekologjik. Ky operacion gjigant financiar dekretoi dobishmërinë e ishullit për burime të shumta strategjike, duke e kthyer atë në monedhën ideale të shkëmbimit për qeverinë qendrore përballë kërkesave të huaja.

Siç po ndodh në pjesën më të madhe të Italisë jugore dhe qendrore, shteti italian u hapi rrugën aktorëve privatë përmes dekreteve urgjente të qeverisë. Të mbrojtura nga vendimet e ekzekutivit dhe të mbështetura nga vendimet e drejtësisë, kompanitë private sot mund të kryejnë shpronësime dhe të vendosin për territoret, duke u mohuar vendasve të drejtën kushtetuese dhe statutore për të mbrojtur pasuritë e tyre mjedisore, kulturore dhe peizazhore. Kjo privim i të drejtave jo vetëm që anulon argumentet e qytetarëve, por liron vetë organet publike nga detyrat e tyre të vërteta institucionale për mbrojtjen e territorit.

Shembulli më makabër është precedent i mega-projektit të erës të ERG. Me gjithë kundërshtimin e plotë dhe zyrtar të shprehur nga Ministria e Kulturës, Ministria e Tranzicionit Ekologjik (MASE) nën drejtimin e Roberto Cingolani gjeti një pëlqim të plotë në Presidencën e Këshillit. Atje, kreu i qeverisë Mario Draghi miratoi linjën e MASE, duke e pranuar projektin në mënyrë autoritare përmes një vendimi të Këshillit të Ministrave. Në këtë mënyrë u anuluan të gjitha opinionet negative teknike, duke e zbritur përfundimisht mbrojtjen e trashëgimisë historike dhe të peizazhit në një prioritet të kategorisë së dytë pas kërkesave të grupeve të mëdha industriale.

Çmontimi i fshatit dhe thorja e blegtorisë

Vitet e fundit, imponimi i sakrificave dhe privimi i të drejtave të zbatuara për depërtimin e impianteve të energjisë së rinovueshme u shtri edhe në sektorë të tjerë. Që nga viti i kaluar, sulmi i synuar ndaj sektorit rural shprehet me vendime që dëmtojnë dhe bllokojnë zhvillimin e trashëgimisë bujqësore dhe blegtorisë në brendësi të vendit. Rasti më flagrant është ai i dermatitit nodular të gjedhit. Duke përdorur si mburojë ligjore Rregulloren Evropiane 2016/429 (Animal Health Law), autoritetet shëndetësore zbatojnë masën radikale të stamping-out (asgjësimin e plotë të kopesë) me shfaqjen e parë të një rasti të vetëm pozitiv (LSD). Kope të shëndetshme gjedhësh endemikë, të rritur të lirë, theren plotësisht vetëm që të mos ngarkohen regjistrat tregtarë të tregjeve kontinentale, ndërsa politika lokale kufizohet në hedhjen e fajit te rregulloret evropiane.

Blegtorëve u imponohen fushata vaksinimi të detyrueshme që shkaktojnë dështime të barrës, sterilitet dhe ngordhje të viçave, pa e mbrojtur kjo kafshët që mbijetojnë nga rreziku i një therjeje parandaluese. Kushdo që kërkon shpjegime shkencore ose garanci sheh dhjetëra forcave të rendit me pajisje kundër trazirave që mbërrijnë në pronat e tij, duke detyruar hyrjen e veterinerëve dhe duke larguar fqinjët dhe komitetet që u mblodhën për të treguar solidaritet. Ky menaxhim ushtarak i një krize të thjeshtë shëndetësore përputhet plotësisht me një plan të menduar që synon shkatërrimin e burimeve autonome të mbijetesës së ishullit dhe nxitjen e shpopullimit të dhunshëm të fshatit. Ndërmarrjet tradicionale detyrohen të varen nga dëmshpërblimet shtetërore dhe favoret politike, kullotat dorëzohen nën presion financiar ose kërcënimin e dhunës, ndërsa peshkaqenët financiarë dhe kriminelët e çdo lloji lulëzojnë.

Ekstraktivizmi bregdetar: Rasti i Cala Finanza

Modeli i anashkalimit hierarkik gjeti së fundmi aplikimin e tij më shkatërrues dhe të pacipë në sektorin e pasurive të paluajtshme luksoze në Cala Finanza, në komunën Loiri Porto San Paolo në Gallura. Këtu, kompania milaneze Tavolara Bay s.r.l. dhe grupi Fasano, një gjigant brazilian, projektuan privatizimin dhe urbanizimin e rreth 50 hektarëve bregdet që i nënshtrohen një regjimi të mbrojtjes absolute. Parashikohen një hotel me 5 yje, 30 vila, një fushë golfi dhe vende ankorimi për jahte në një zonë të mbrojtur detare.

Për të kuptuar se si është e mundur që një zonë me vlerë kaq të lartë mjedisore në zemër të Mesdheut të sulmohet nga kompani shumëkombëshe, duhet të shikosh brenda, jo jashtë. Operacioni u bë ligjërisht i mundur përmes vendimit të këshillit bashkiak të fshatit të prekur, i cili votoi pro kthimit të zonës së mbrojtur në zonë turistike. Megjithëse konferenca e mëpasshme e shërbimeve mblodhi pesë opinione negative të pakapërcyeshme nga Superintendentja e Sassari-t, Korpusi Pyjor Shtetëror dhe tre Drejtori të Përgjithshme të Rajonit të Sardinjës, projekti u miratua në Romë.

Më 9 shkurt 2026, Presidenca e Këshillit, duke shfrytëzuar përjashtimet e “ZES Unica”, lëshoi miratimin përfundimtar për dritën e gjelbër të punimeve, duke nxjerrë jashtë funksionit të gjithë sistemin e mbrojtjes të Sardinjës. Në terren, qytetarët u gjendën përballë rrethimeve që bllokonin qasjen në plazh, ndërsa dëllinjat e mbrojtura u prenë për të hapur rrugë kalimi – të gjitha këto në një kantier ndërtimi që nuk kishte tabelën e detyrueshme të fillimit të punimeve. Përballë këtij abuzimi dhe me besimin te institucionet publike që po zbehej, popullsia kërkoi ndërhyrjen e aktivistëve dhe komiteteve. Vetëm në atë çast zbuluan tradhtinë e vetë kryebashkiakut të tyre, i cili kishte vepruar si lehtësues për të ligjëruar operacionin.

Manipulimi i mediave dhe përgjigja e shoqërisë civile

Për ta bërë këtë pushtim të pranueshëm, mediat kombëtare të establishmentit zhvillojnë një propagandë të ashpër kundërshtuese. Rezistenca e Sardinjës kriminalizohet sistemikisht dhe paraqitet si prapambetur dhe kundër zhvillimit. Qytetarët, komitetet dhe blegtorët akuzohen se janë të papërgjegjshëm dhe se i shkaktojnë probleme të gjithë shtetit italian. Ky rrëfim ndan indin shoqëror: shumica e urbanizuar e popullsisë rrezikon të mbetet e bllokuar në kënetën e propagandës së progresit, ndërsa banorët e zonave rurale, që përjetojnë në lëkurën e tyre shpronësimet, therjet e kafshëve dhe shkatërrimin e vendeve të tyre të punës, zhvillojnë një ndërgjegje të qartë dhe vigjilente për gjendjen e tyre koloniale.

Sardët, megjithatë, përgënjeshtrojnë me vetë realitetin përpjekjen për t’u paraqitur si injorantë: ishulli gëzon një thellësi historike, kulturore dhe intelektuale të mishëruar nga personalitete me rëndësi ndërkombëtare. Ai lindi figura të shquara, mes tyre një fituese të çmimit Nobel, shkencëtarë, juristë, artistë, arkitektë, politikanë dhe filozofë, deri në botën e modës, spektaklit dhe sportit. Sot, kjo kulturë që rriti aq shumë ekselenca matet me një realitet brutal. Dialogu është i gjallë dhe frika për të ardhmen e zonës është e prekshme.

Nevoja urgjente kalon kufijtë e ishullit për të hapur dialog të drejtpërdrejtë me komunitetet dhe qytetarët në mbarë Evropën që vuajnë nga e njëjta logjikë e detyrimit në trojet e tyre dhe në të drejtat e tyre themelore. Sardëve që u detyruan të emigrojnë në kërkim të perspektivave, por që njohin në sukseset e tyre trashëgiminë gjenetike dhe kulturore të Sardinjës, u kërkojmë: Vendosni aftësitë dhe autoritetin tuaj në fushat tuaja përkatëse në shërbim të popullit të Sardinjës që, me gjithë këtë, refuzon të dorëzohet.

I kërkojmë kujtdo që e kupton seriozitetin e kësaj situate të bashkojë zërin e tij me tonin.