Sa democratzia in deroga: s’identidade de su Mediterràneu iscantzellada dae sos decretos

Cando sos decretos de urgetzia e sos cummissàrios ispetziales diventant sa norma, sa democratzia tzèssat de funtzionare.

In su coro de su Mediterràneu, s’ìsula de Sardigna est diventada unu laboratòriu de ispropriatzione giurìdica e materiale. Imparandende·si mutos suta de s’iscudu de sos decretos de urgetzia e de sa deroga ispetziale, s’Istatus italianu e sos mannositales multinatzionales sunt iscontzant s’economia rurale e privatitzant sas costas protègidas. Si s’annullamentu de sos deretos e de sas leges territoriales si podet consumare cun custa fatzilidade, pro decretu, propiu in su tzentru de su chi narant Otzidentetzivile, bolet nàrrere chi peruna amparu ordinàriu nos mantenit seguru, in ue si siat chi nos agatemus.

Su fura de sa rapresentàntzia e su disarmu polìticu

Su protzessu de ispropriatzione fortzada de sa Sardigna comintzat cun sa neutralitzatzione de sa rapresentàntzia polìtica sua, posta in atu pro afogare dae su printzìpiu cale si siat tentativu de autoguvernu istitutzionale. Unu ferramentu fundamentale pro arribare a custu intentu est sa lege eletorale regionale chi, in acordu cun sas segreterias de sos partitos tzentrales italianos, at introduidu barras eletorales antidemocràticas in un’àrea rica de diferèntzias e ispetzificidades. Custa barriera, unida a una propaganda capillare fundada subra favores, lògicas clientelares e prumissas de assistèntzia, at costrintu sas fortzas endèmicas e indipendentistas a s’isolamentu o a s’assorbimentu intro de sas coalitziones natzionales.

Su risurtadu est istadu sa contaminatzione sotziària de sos partitos sardos, detzandende·si dae su Partitu Sardo d’Azione fundadu dae Emilio Lussu. Sas fatchiones chi tzerregant de abarrare indipendentes s’iscontrant cun s’impossibilidade de partetzipare a su giogu polìticu chena si plecare a sas règulas brutas de su sistema tzentrale, chi alimentat s’arrivismu, s’individualismu e sas dinàmicas tossicas.

Custu dèficit democràticu s’amplìficat in manera dramàtica a iscala supranatzionale. In sas eletziones pro su Parlamentu Europeu, sa Sardigna est storicamente acoppiada in un’ùnica macro-tzircuscritzione cun sa Sitzìlia, sa densidade de populatzione netamente superiore de sa cale annullat de fatu sa possibilidade chi su pòpulu sardu eligat rapresentantes diredos bonos a amparare sos interessos ispetzìficos suos in Bruxelles. In antis de custu bòidu de podere, sa classe polìtica locale at leadu una faina de totale disinteressu: sos rapresentantes regionales isseberant s’andala de s’auto-assolutzione, giustificande sa fadina issoro cun s’espressione “non ddu detzidimus nois” e summitende·si in manera passiva a sos òrdines chi arribant dae niveles amministrativos prus artos in ierarchia—sian decretos romanos o normas europeas. Sos pagos ricorsos e tentativos de regulatzione sunt apostadamente dèbiles, presentados petzi pro èssere refudados e pròpiu pro chircare de iscarrigare sa neghe in un’àtera parte.

Dae saisfrutamentu istòricu a sa speculatzione energetica

Istòricamente integrada in sas dinàmicas tzentrales cun fainas subalternas —comente risorsa minerària de estraere, riserva de linna a lassa-gai dae sos padentes locales, burtzu tossicu, base militare, periferia pro sos cunfinados e parcu de gociu istatzionale pro su turismu de lussu— sa Sardigna at patidu un’agrau de annotu de custu ruolu de colònia cun s’arribada de sa transitzione ecològica. Custa manna operatzione finantziària at decretadu s’utilidade de s’ìsula pro medas risorsas lestràngias, trasformande·dda in sa moneda de scàmbiu ideale pro su guvernu tzentrale in antis de sasesigèntzias istràngias.

Comente est sutzedende in sa majoria de su sud e de su tzentru de s’Itàlia, s’Istatus italianu at apranadu s’andala a sos sugetos privados peri decretos guvernativos de urgetzia. Protègidas dae sas detzisiones de s’esecutivu e afandadas dae sas sentèntzias de sa magistradura, sas sotziedades privadas podent oe ispropriare e detzidere subra sos territòrios, negande a sos locales su deretu costitutzionale e estatutàriu de amparare sos benes ambientales, culturales e de su paesàgiu. Custa privatzione de deretos non petzi bantzicat sas resones de sos tzitadinos, ma esentat sas entidades pùblicas matessi dae sos devere istitutzionales pretzisos issoro de amparu de su territòriu.

S’esèmpiu prus macroscòpicu est su pretzedente de su mega-progetu eòlicu de ERG. S’oppositzione totale e formale espressada dae su Ministeru de sa Cultura non gasi nòghida, su Ministeru de sa Transitzione Ecològica (MASE) ghiadu dae Roberto Cingolani (oe diretore esecutivu de Leonardo) at agatadu una cunvergèntzia totale in sa Presidèntzia de su Cunsìgiu, in ue su cabu de su guvernu Mario Draghi at fatu sua sa lìnia de su MASE, aprovande s’òpera pro utoridade peri una delìbera de su Cunsìgiu de sos Ministros chi at iscantzelladu totu sos pareres tècnicos negativos, sententziande sa degradatzione definitiva de s’amparu de su patrimòniu istòricu e de su paesàgiu a prioridade de segundu òrdine in antis de sasesigèntzias de sos mannos grupos industriales.

Su dismantellamentu rurale e s’iscontzu de sos tacadòrgios

In sos ùrtimos annos, s’impositzione de sacrificios e sa privatzione de deretos peri s’intrada de sas plantas de energia rinnovevole s’est estendida a àteros contestos. Dae s’annu coladu, s’atacu miradu a su setore rurale s’espressat cun detzisiones chi dannant e blocant s’isvilupu de su patrimòniu agrìcolu e de sos pastores de s’internu. Su casu prus craru est su de sa dermatitis bovina. Imparandende·si comente iscuru egale su Regulamentu UE 2016/429 (Animal Health Law), sas utoridades sanitàriasàplicant sa medida radicale de su stamping out (s’iscontzu totale de sos tacadòrgios) a sa prima singula tzedidura de positividade a sa Dermatite Nodulare Bovina (LSD). Tacadòrgios sanos de bovinos endèmicos, pesados in libertade, sunt de su totu bochidos pro non bruteghare sos registros cummerciales de sos mercados continentales, mentras sa polìtica locale si lìmitat a iscarrigare sa neghe subra sas normas europeas.

A sos pastores benint impostas campagnas de vatzinatzione fortzada chi càusant in su campu avortos, isterilidade e morte de sos bitellos, chena chi custu sarvet sos animales biandantes dae su prigu de s’iscontzu preventivu. Chie pedit giustificatziones iscientìficas o garantias bidet arribare in sas tancas issoro deghinas de agentes de sas fortzas de s’òrdine cun acontzu anti-rebellia, chi imponent s’intrada de sos veterinàrios e allongiant sos bighinos e sos comitados chi si sunt acostados pro amustrare solidariedade. Custa gestione militare de una simpre urgetzia sanitària est in totu in lìnia cun unu pranu istudiadu pro distruere sas risorsas de subrabivèntzia autònoma de s’ìsula e prumòvere sa depopolatzione frita de su campu. Sas asiendas traditzionales sunt costrintas a dipèndere dae sos cumpensos de s’istatus e dae sos favores polìticos, sas tancas sunt tzedidas a càsciu de dinari o suta de minatza, mentras sos burtzos finantziàrios e sos delincuentes de ogni casta s’isvilupant.

S’estrativismu costeri: su casu Cala Finanza

Su modellu de bypass ieràrchicatu at comintzadu de pagu a agatare sa prus devastadora e sfacciada aplicatzione sua in su setore immobiliariu de lussu in Cala Finanza, in sa comuna de Loiri Porto San Paolo, in Gallura. Inoghe, sa sotziedade milanesa Tavolara Bay s.r.l. e su Gruppo Fasano, una multinatzionale brasiliana, ant pianificadu sa privatitzatzione e s’urbanitzatzione de unas 50 ètaros de costa suta de unu regìmene de amparu integràliu, previdende un’albergu de 5 isteddas, 30 villas, unu campu de golf e attraccos pro sos yaghts in unu mare suta protetzione.

Pro cumprèndere comente est possibile chi un’àrea de gasi artu valore ambientale in su tzentru de su Mediterràneu siat agredida dae sas multinatzionales, tocat a mirare cara a intro, non cara a foras. L’operatzione est istada legalmente possibile peri sa delìbera de su cunsìgiu comunale de su bidda pertocada, chi at votadu pro trasformare s’àrea protègida in zona turìstica. Mancari chi sa cunferèntzia de servìtzios imbeniente apat collidu chimbe pareres negativos imposibiles de superare dae sa Soprintendèntzia de Tàtari, dae su Corpu Forestale e dae tres Diretziònes Generales de sa Regione Sardigna, su progetu est istadu utorizadu in Roma.

Su 9 de freàrgiu de su 2026, sa Presidèntzia de su Cunsìgiu, usandende·si de sas derogas de sa ZES Ùnica, at emìtidu s’utorizatzione finale pro dare sa lùghere birde a sas òperas, iscantzellande totu su sistema de amparu sardu. Subra su territòriu, sos tzitadinos s’ant agatadu cun tancas finas a sa marina e de ghinìperos protègidos seados pro aprire caminas de traspòrtu, totu custu intro de una tanca de fraigu chi mancaiat de su cartellu obligatòriu de cumintzu de sas òperas. In antis de s’abusu, non cunfidande prus in sas istitutziones, sa populatzione at pedidu s’interventu de sos ativistas e de sos comitados, iscoberende petzi in cussu mumentu sa traitoria de su sìndigu matessi, chi at atuadu comente facilitadore pro legitimare s’operatzione.

Sa manipulatziòne de sos mèdios e sa resposta de sa sotziedade tzivile

Pro fàghere digerire custa ocupatzione, sos mèdios de comunicatzione natzionales de s’andala printzipale portant a in antis una propaganda frita in contra. Sas resistèntzias sardas sunt de sighida culpabilizadas e pintadas comente retrògradas e anti-econòmicas, acusande sos tzitadinos, sos comitados e sos pastores de èssere irresponsàbiles e de causare diferentes problemas a totu s’Istatus italianu. Custu contu dividit su bateddu sotziàriu: sa majoria urbanizada de sa populatzione tendeu a abarrare intrappolada in s’ambas de sa propaganda de su progressu, mentras sos abitantes de sas àreas rurales, chi bivent in sa carre issoro sas ispropriatziones, sos iscontzus de sos tacadòrgios e sa devastatzione de sos locos de traballu issoro, isvilupant una cuscèntzia crara e de abbaju de sa cunditzione de colònia.

Sos sardos, immentre, ismentigant cun s’evidèntzia su tentativu de ddos fàghere colare pro ignorantes: s’ìsula podet bantzigare una densidade istòrica, culturale e intelletuale espressada peri figuras de importu internatzionale. At dadu sa lùghere a personalities de primu pranu comente una prèmiu Nobel, iscientìficos, giuristas, artistas, architetos, polìticos e filòsofos, finas a arribare a su mundu de sa moda, de su gociu e de su isport. Oe, cussa matessi cultura chi at pesadu gasi medas ecellèntzias si mesurat cun una realidade tostada meda. Su dibatu est biu e sa timoria pro su benidore de su territòrio est tangìbile.

S’urgetzia sùperat sos cunfines de s’ìsula pro chistionare deretu cun sas realidades e sos tzitadinos chi, in totu s’Europa, patint sas matessi lògicas de coartatzione subra sos territòrios issoro e subra sos deretos fundamentales issoro. A sos sardos costrintos a emigrare pro agatare prospetivas, ma chi reconnoschent in sos esitos issoro su patrimòniu genèticu e culturale de sa Sardigna, ddos pedimus de pònnere sas cumpetèntzias e s’utoridade issoro in su campu issoro a su servìtziu de su pòpulu sardu chi, non gasi nòghida totu, refudat de si rannare.

A cale si siat chi cumprendat sa gravidade de custa inclinatzione, ddi pedimus de fàghere eco a sa boche nostra.