Η δημοκρατία σε παρέκκλιση: Η ταυτότητα της Μεσογείου σβήνεται με διατάγματα

Όταν τα επείγοντα διατάγματα και οι ειδικοί επίτροποι γίνονται ο κανόνας, η δημοκρατία παύει να λειτουργεί.

Στην καρδιά της Μεσογείου, το νησί της Σαρδηνίας έχει μετατραπεί σε εργαστήριο νομικής και υλικής απαλλοτρίωσης. Με το πρόσχημα των επειγόντων διαταγμάτων και των ειδικών παρεκκλίσεων, το ιταλικό κράτος και οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες αποδιαρθρώνουν την αγροτική οικονομία και ιδιωτικοποιούν προστατευόμενες ακτές. Εάν η εξάλειψη των δικαιωμάτων και των εδαφικών νόμων μπορεί να συντελεστεί με τέτοια ευκολία, μέσω ενός διατάγματος, ακριβώς στο κέντρο της λεγόμενης πολιτισμένης Δύσης, αυτό σημαίνει ότι καμία τακτική προστασία δεν μας κρατά πλέον ασφαλείς, όπου κι αν βρισκόμαστε.

Η κλοπή της εκπροσώπησης και ο πολιτικός αφοπλισμός

Η διαδικασία της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης της Σαρδηνίας ξεκινά με την εξουδετέρωση της πολιτικής της εκπροσώπησης, η οποία εφαρμόζεται για να πνίξει εν τη γενέσει της κάθε προσπάθεια θεσμικής αυτοδιοίκησης. Βασικό εργαλείο για την επίτευξη αυτού του στόχου είναι ο περιφερειακός εκλογικός νόμος, ο οποίος, σε συμφωνία με τις κεντρικές γραμματείες των μεγάλων ιταλικών κομμάτων, εισήγαγε αντιδημοκρατικά εκλογικά όρια (πλαφόν) σε μια περιοχή πλούσια σε διαφορές και ιδιαιτερότητες. Αυτό το εμπόδιο, σε συνδυασμό με μια διάχυτη προπαγάνδα βασισμένη σε εξυπηρετήσεις, πελατιακές λογικές και υποσχέσεις πρόνοιας, ανάγκασε τις τοπικές και ανεξάρτητες δυνάμεις στην απομόνωση ή στην απορρόφηση από τους εθνικούς συνασπισμούς.

Το αποτέλεσμα ήταν η συστηματική πολιτική διάβρωση των κομμάτων της Σαρδηνίας, ξεκινώντας από το Κόμμα Δράσης της Σαρδηνίας (Partito Sardo d’Azione) που ίδρυσε ο Emilio Lussu. Οι παρατάξεις που επιλέγουν να παραμείνουν ανεξάρτητες αντιμετωπίζουν την αδυναμία να συμμετάσχουν στο πολιτικό γίγνεσθαι χωρίς να λυγίσουν μπροστά στους βρώμικους κανόνες του κεντρικού συστήματος, το οποίο τρέφει τον καριερισμό, τον ατομικισμό και τις τοξικές δυναμικές.

Αυτό το δημοκρατικό έλλειμμα διογκώνεται δραματικά σε υπερεθνικό επίπεδο. Στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Σαρδηνία είναι ιστορικά συνδεδεμένη σε μία ενιαία μακρο-εκλογική περιφέρεια με τη Σικελία, της οποίας η σαφώς υψηλότερη πληθυσμιακή πυκνότητα ακυρώνει de facto τη δυνατότητα του λαού της Σαρδηνίας να εκλέξει απευθείας εκπροσώπους ικανούς να υπερασπιστούν τα ειδικά συμφέροντά τους στις Βρυξέλλες. Αντιμέτωπη με αυτό το κενό εξουσίας, η τοπική πολιτική τάξη επέλεξε μια στρατηγική πλήρους αδιαφορίας: οι περιφερειακοί εκπρόσωποι επιλέγουν τον δρόμο της αυτοαπαλλαγής, δικαιολογώντας την αδράνειά τους με τη φόρμουλα «δεν αποφασίζουμε εμείς» και υποτάσσονται παθητικά στις εντολές που έρχονται από ιεραρχικά ανώτερα διοικητικά επίπεδα – είτε πρόκειται για ρωμαϊκά διατάγματα είτε για ευρωπαϊκούς κανονισμούς. Οι ελάχιστες προσφυγές και προσπάθειες ρύθμισης είναι εσκεμμένα αδύναμες, παρουσιάζονται μόνο και μόνο για να απορριφθούν, ώστε να μπορεί να μετατεθεί η ευθύνη κάπου αλλού.

Από την ιστορική εκμετάλλευση στην ενεργειακή κερδοσκοπία

Ιστορικά ενταγμένη στις κεντρικές δυναμικές με υποτελείς λειτουργίες – ως μεταλλευτικός πόρος προς εξόρυξη, απόθεμα ξυλείας εις βάρος των τοπικών δασών, τοξική πίσω αυλή, στρατιωτική βάση, περιφέρεια για εξόριστους και εποχιακό πάρκο αναψυχής για τον τουρισμό πολυτελείας – η Σαρδηνία υπέστη δραματική επιδείνωση αυτού του παγιωμένου αποικιακού ρόλου με τον ερχομό της οικολογικής μετάβασης. Αυτή η γιγαντιαία χρηματοοικονομική επιχείρηση διακήρυξε τη χρησιμότητα του νησιού για πολυάριθμους στρατηγικούς πόρους, μετατρέποντάς το στο ιδανικό νόμισμα ανταλλαγής για την κεντρική κυβέρνηση έναντι των ξένων απαιτήσεων.

Όπως συμβαίνει στο μεγαλύτερο μέρος της νότιας και κεντρικής Ιταλίας, το ιταλικό κράτος άνοιξε τον δρόμο σε ιδιώτες μέσω επειγόντων κυβερνητικών διαταγμάτων. Προστατευόμενες από τις αποφάσεις της εκτελεστικής εξουσίας και υποστηριζόμενες από τις αποφάσεις της δικαιοσύνης, οι ιδιωτικές εταιρείες μπορούν σήμερα να πραγματοποιούν απαλλοτριώσεις και να αποφασίζουν για τα εδάφη, αρνούμενες στους ντόπιους το συνταγματικό και θεσμικό δικαίωμα να υπερασπιστούν τα περιβαλλοντικά, πολιτιστικά και τοπιολογικά τους αγαθά. Αυτή η στέρηση δικαιωμάτων όχι μόνο ακυρώνει τα επιχειρήματα των πολιτών, αλλα απαλλάσσει τους ίδιους τους δημόσιους φορείς από τα πραγματικά θεσμικά τους καθήκοντα για την προστασία της επικράτειας.

Το πιο μακάβριο παράδειγμα είναι το προηγούμενο του μεγάλου αιολικού έργου της ERG. Παρά την πλήρη και επίσημη αντίθεση που εξέφρασε το Υπουργείο Πολιτισμού, το Υπουργείο Οικολογικής Μετάβασης (MASE) υπό τη διεύθυνση του Roberto Cingolani βρήκε πλήρη σύγκλιση στην Προεδρία του Συμβουλίου. Εκεί, ο επικεφαλής της κυβέρνησης Mario Draghi υιοθέτησε τη γραμμή του MASE, εγκρίνοντας το έργο αυταρχικά μέσω απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου. Με αυτόν τον τρόπο ακυρώθηκαν όλες οι αρνητικές τεχνικές γνωμοδοτήσεις, υποβιβάζοντας οριστικά την προστασία της ιστορικής κληρονομιάς και του τοπίου σε προτεραιότητα δεύτερης κατηγορίας πίσω από τις απαιτήσεις των μεγάλων βιομηχανικών ομίλων.

Η διάλυση της υπαίθρου και η θυσία του ζωικού κεφαλαίου

Τα τελευταία χρόνια, η επιβολή θυσιών και η στέρηση δικαιωμάτων που εφαρμόστηκαν για τη διείσδυση των εγκαταστάσεων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας επεκτάθηκε και σε άλλους τομείς. Από πέρυσι, η στοχευμένη επίθεση στον αγροτικό τομέα εκφράζεται με αποφάσεις που βλάπτουν και μπλοκάρουν την ανάπτυξη της γεωργικής κληρονομιάς και της κτηνοτροφίας στην ενδοχώρα. Η πιο κραυγαλέα περίπτωση είναι αυτή της οζώδους δερματίτιδας των βοοειδών. Χρησιμοποιώντας ως νομική ασπίδα τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό 2016/429 (Animal Health Law), οι υγειονομικές αρχές εφαρμόζουν το ριζοσπαστικό μέτρο του stamping-out (τη συνολική θανάτωση του κοπαδιού) με την πρώτη εμφάνιση ενός και μόνο θετικού κρούσματος. Υγιή κοπάδια ενδημικών βοοειδών, που μεγάλωσαν ελεύθερα, εξολοθρεύονται πλήρως μόνο και μόνο για να μην επιβαρυνθούν τα εμπορικά μητρώα των ηπειρωτικών αγορών, ενώ η τοπική πολιτική περιορίζεται στο να μεταθέτει την ευθύνη στους ευρωπαϊκούς κανονισμούς.

Στους κτηνοτρόφους επιβάλλονται υποχρεωτικές εκστρατείες εμβολιασμού που προκαλούν επί τόπου αποβολές, στειρότητα και θανάτους μοσχαριών, χωρίς αυτό να προστατεύει τα ζώα που επιζούν από τον κίνδυνο μιας προληπτικής θανάτωσης. Όποιος ζητά επιστημονικές εξηγήσεις ή εγγυήσεις βλέπει δεκάδες άνδρες των δυνάμεων καταστολής με εξοπλισμό αντιμετώπισης ταραχών να καταφθάνουν στα κτήματά του, επιβάλλοντας την είσοδο των κτηνιάτρων και απομακρύνοντας τους γείτονες και τις επιτροπές που συγκεντρώθηκαν για να δείξουν αλληλεγγύη. Αυτή η στρατιωτική διαχείριση μιας απλής υγειονομικής κρίσης ευθυγραμμίζεται απόλυτα με ένα μελετημένο σχέδιο που στοχεύει στην καταστροφή των αυτόνομων πόρων επιβίωσης του νησιού και στην προώθηση της βίαιης ερήμωσης της υπαίθρου. Οι παραδοσιακές επιχειρήσεις αναγκάζονται να εξαρτώνται από τις κρατικές αποζημιώσεις και τις πολιτικές χάρες, οι βοσκότοποι παραχωρούνται κάτω από οικονομική πίεση ή την απειλή βίας, ενώ οι οικονομικοί καρχαρίες και οι εγκληματίες κάθε είδους ευδοκιμούν.

Ο παράκτιος εξορυκτισμός: Η περίπτωση του Cala Finanza

Το μοντέλο της ιεραρχικής παράκαμψης βρήκε πρόσφατα την πιο καταστροφική και ξεδιάντροπη εφαρμογή του στον τομέα των πολυτελών ακινήτων στο Cala Finanza, στον δήμο Loiri Porto San Paolo στη Gallura. Εδώ, η μιλανέζικη εταιρεία Tavolara Bay s.r.l. και ο όμιλος Fasano, ένας βραζιλιάνικος κολοσσός, σχεδίασαν την ιδιωτικοποίηση και την αστικοποίηση περίπου 50 εκταρίων ακτογραμμής που υπόκεινται σε καθεστώς απόλυτης προστασίας. Προβλέπονται ένα ξενοδοχείο 5 αστέρων, 30 βίλες, ένα γήπεδο γκολφ και θέσεις ελλιμενισμού για γιοτ σε μια προστατευόμενη θαλάσσια περιοχή.

Για να καταλάβει κανείς πώς είναι δυνατόν μια περιοχή τόσο υψηλής περιβαλλοντικής αξίας στην καρδιά της Μεσογείου να δέχεται επίθεση από πολυεθνικές εταιρείες, πρέπει να κοιτάξει προς τα μέσα, όχι προς τα έξω. Η επιχείρηση κατέστη νομικά δυνατή μέσω της απόφασης του δημοτικού συμβουλίου του πληττόμενου χωριού, το οποίο ψήφισε υπέρ της μετατροπής της προστατευόμενης περιοχής σε τουριστική ζώνη. Αν και η μετέπειτα διάσκεψη των υπηρεσιών συγκέντρωσε πέντε ανυπέρβλητες αρνητικές γνωμοδοτήσεις από την Εφορεία Αρχαιοτήτων του Sassari, το Κρατικό Δασικό Σώμα και τρεις Γενικές Διευθύνσεις της Περιφέρειας της Σαρδηνίας, το έργο εγκρίθηκε στη Ρώμη.

Στις 9 Φεβρουαρίου 2026, η Προεδρία του Συμβουλίου, εκμεταλλευόμενη τις παρεκκλίσεις της Ενιαίας ZES, εξέδωσε την τελική έγκριση για το πράσινο φως των εργασιών, θέτοντας εκτός ισχύος ολόκληρο το σύστημα προστασίας της Σαρδηνίας. Επί του πεδίου, οι πολίτες βρέθηκαν αντιμέτωποι με περιφράξεις που απέκλειαν την πρόσβαση στην παραλία, ενώ προστατευόμενοι άρκευθοι κόπηκαν για να ανοίξουν δρόμοι πρόσβασης – όλα αυτά σε ένα εργοτάξιο που δεν διέθετε την υποχρεωτική πινακίδα έναρξης εργασιών. Μπροστά σε αυτή την κατάχρηση και με την εμπιστοσύνη στους δημόσιους θεσμούς να κλονίζεται, ο πληθυσμός ζήτησε την παρέμβαση ακτιβιστών και επιτροπών. Μόνο εκείνη τη στιγμή ανακάλυψαν την προδοσία του ίδιου τους του δημάρχου, ο οποίος είχε λειτουργήσει ως διευκολυντής για τη νομιμοποίηση της επιχείρησης.

Η χειραγώγηση των μέσων ενημέρωσης και η απάντηση της κοινωνίας των πολιτών

Για να γίνει αυτή η κατοχή αποδεκτή, τα εθνικά μέσα ενημέρωσης του κατεστημένου διεξάγουν μια σκληρή αντίθετη προπαγάνδα. Η αντίσταση της Σαρδηνίας ενοχοποιείται συστηματικά και παρουσιάζεται ως οπισθοδρομική και αντιαναπτυξιακή. Οι πολίτες, οι επιτροπές και οι κτηνοτρόφοι κατηγορούνται ότι είναι ανεύθυνοι και ότι προκαλούν προβλήματα σε ολόκληρο το ιταλικό κράτος. Αυτό το αφήγημα διχάζει τον κοινωνικό ιστό: η αστικοποιημένη πλειοψηφία του πληθυσμού κινδυνεύει να παγιδευτεί στον βάλτο της προπαγάνδας της προόδου, ενώ οι κάτοικοι των αγροτικών περιοχών, που βιώνουν στο πετσί τους τις απαλλοτριώσεις, τις θανατώσεις ζώων και την καταστροφή των θέσεων εργασίας τους, αναπτύσσουν μια σαφή και άγρυπνη συνείδηση της αποικιακής τους κατάστασης.

Οι Σαρδηνοί, ωστόσο, διαψεύδουν με την ίδια την πραγματικότητα την προσπάθεια να παρουσιαστούν ως αδαείς: το νησί διαθέτει ένα ιστορικό, πολιτιστικό και πνευματικό βάθος που ενσαρκώνεται από προσωπικότητες διεθνούς εμβέλειας. Γέννησε εξέχουσες προσωπικότητες, ανάμεσά τους μια νομπελίστα, επιστήμονες, νομικούς, καλλιτέχνες, αρχιτέκτονες, πολιτικούς και φιλοσόφους, μέχρι τον κόσμο της μόδας, του θεάματος και του αθλητισμού. Σήμερα, αυτός ο ίδιος πολιτισμός που γαλούχησε τόσες αριστείες μετριέται με μια βάναυση πραγματικότητα. Ο διάλογος είναι ζωντανός και ο φόβος για το μέλλον της περιοχής είναι απτός.

Η επείγουσα ανάγκη ξεπερνά τα σύνορα του νησιού για να ανοίξει απευθείας διάλογο με κοινότητες και πολίτες σε όλη την Ευρώπη που υποφέρουν από την ίδια λογική εξαναγκασμού στα εδάφη τους και στα θεμελιώδη δικαιώματά τους. Τους Σαρδηνούς που αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν αναζητώντας προοπτικές, αλλά που αναγνωρίζουν στις επιτυχίες τους τη γενετική και πολιτιστική κληρονομιά της Σαρδηνίας, τους ζητάμε: Θέστε τις δεξιότητες και το κύρος σας στους αντίστοιχους τομείς σας στην υπηρεσία του λαού της Σαρδηνίας που, παρά ταύτα, αρνείται να παραδοθεί.

Ζητάμε από όποιον αντιλαμβάνεται τη σοβαρότητα αυτής της κατάστασης να ενώσει τη φωνή του με τη δική μας.