Kurthfulli politiko-institucional i tranzicionit energjetik në Sardenjë

Draghi, Todde dhe dështimi i qeverisjes.

Menaxhimi i tranzicionit energjetik në Sardenjë nuk është viktimë e një obstruksionizmi ideologjik apo burokratik si qëllim në vetvete, por përfaqëson kolapsin strukturor të një modeli politik dhe administrativ që ka ushqyer pritshmëri të pamundura, duke përfunduar në një bllokim sistemik.

Mëkati origjinal normativ dhe centralizimi i vendimmarrjes

Rrënja e kaosit aktual normativ qëndron në një linjë të saktë politike kombëtare të çrregullimit të plotë (deregullimit), e inauguruar gjatë periudhës së qeverisë Draghi (e cila kulmoi me masa si Dekreti Legjislativ 190 dhe tekstet e unifikuara për burimet e rinovueshme – FER). Kjo qasje sanksionoi parimin e burimeve të rinovueshme si një vepër me “interes publik mbizotërues”, duke i vendosur ato automatikisht përpara çdo forme të mbrojtjes dhe planifikimit lokal në emër të “nevojës dhe sigurisë kombëtare”.

Kulmi i kësaj qasjeje centralizuese u shfaq kur Presidenca e Këshillit të Ministrave anashkaloi me autoritet mendimet kundërshtuese të Ministrisë së Kulturës dhe të rretheve lokale për të zhbllokuar projekte fort të kontestuara, një linjë kjo që më pas u blindua nga vendimet e Këshillit të Shtetit. Ky sistem zhveshi territoret nga mundësia për të ruajtur pasuritë e tyre kulturore dhe peizazhore, duke krijuar një precedent të çmontimit progresiv të mbrojtjes lokale.

Paradoksi i vazhdimësisë politike

Në këtë skenar hyn një kurthfull i qartë politik dhe legjislativ që prek majat e administratës rajonale. Në kohën kur në Romë po strukturohej qeverisja me hapje maksimale ndaj tregjeve të energjisë dhe po shkruheshin rregullat e deregullimit, presidentja aktuale e Rajonit të Sardenjës mbante postin e zëvendësministres së Zhvillimit Ekonomik. Në atë rol, drejtimi zyrtar politik ishte shprehimisht i orientuar drejt “tërheqjes së investitorëve ndërkombëtarë” dhe “përshpejtimit të burimeve të rinovueshme”.

Sot, e njëjta figurë gjendet në krye të qeverisë së Sardenjës me mandatin për të mbrojtur territorin nga pushtimi energjetik. Ky tranzicion personal dhe politik gjeneron një asimetri strukturore: retorika e sotme e rezistencës institucionale përplaset kokë më kokë me përgjegjësitë politike të periudhës së mëparshme në Romë, duke formësuar një nyjë politike të pazgjidhur që pasqyrohet në dobësinë e strategjive aktuale rajonale.

Inefikasiteti administrativ si një hendek i rremë

Nëse planet e investimeve sot ngecin, kjo nuk ndodh për shkak të një menaxhimi të mençur politik lokal apo ostruksionizmit ideologjik të vendasve të tipit “nimby”, por për shkak të një mospërmbushjeje të brendshme të veprimit administrativ të Rajonit dhe gabimeve të pariparueshme në themel të projekteve.

Sjellja e qeverisë rajonale po vërtetohet e brishtë dhe joefektive: ankesat ligjore të ngritura nga institucioni rajonal refuzohen sistematikisht nga gjykatat administrative pasi zyrat këmbëngulin në formulimin e mbrojtjes bazuar në nene të ligjeve rajonale (si pjesë të Ligjit 20) që tashmë janë deklaruar gjerësisht si antikushtetuese, ose bëjnë ankesa të dobëta sa për formë. Mungon kapaciteti teknik i brendshëm për të hartuar studime rigoroze të afta për të lidhur kushtet e mbrojtjes mjedisore dhe hidrogjeologjike me aktet e autorizimit, duke i bërë ato të paimpaktueshme nga avokatët e grupeve të mëdha private.

Rezultati është një bllokim i plotë i zyrave publike (si atyre ministrore ashtu edhe atyre rajonale), të cilat, të mbytura nga kërkesat, nuk disponojnë stafin teknik të nevojshëm për të ekzaminuar dhe dokumentuar numrin e madh të kushteve të kërkuara nga ligji. Por kompanitë kanë investuar dhe i drejtohen Gjykatës Administrative (TAR) për të tentuar përshpejtimin e kohës.

Privatizimi i funksioneve sovrane: dhelpra në kotecin e pulave

Për të anashkaluar bllokimin e makinës publike dhe mungesën e personelit, administrata rajonale ka arritur të ndërmarrë një vendim politik të diskutueshëm: t’ia kalojë një kompanie private të jashtme studimet teknike përgatitore për lëshimin e Autorizimit Unik (Autorizimi Unik).

Besimi i një funksioni aq delikat, strategjik dhe sovran një kompanie private – e përbërë nga profesionistë që në mënyrë të pashmangshme operojnë brenda të njëjtit treg me kompanitë e energjisë – minon në themel parimin e paanësisë së administratës publike. Ky model i kontraktimit të jashtëm (outsourcing) ekspozon sistemin ndaj rrezikut objektiv të kontrolleve lejuese dhe konflikteve të fshehura të interesit, ku elementët thelbësorë për ekuilibrin biologjik dhe hidrogjeologjik të një ishulli rrezikojnë të kalojnë në plan të dytë përpara logjikës së fitimit të sektorit privat.

Një bilanc dështues në të dyja frontet

Ky skenar është produkti përfundimtar i një periudhe politike në të cilën t’u tregoje investitorëve ndërkombëtarë se ke diçka për të ofruar u konsiderua më e rëndësishme sesa planifikimi i rregullave të rrepta, të sigurta dhe të qëndrueshme të hyrjes.

Modeli politik Todde-Draghi ia doli në sipërmarrjen unike për të pakënaqur të gjithë aktorët në fushë:

• Komunitetet lokale dhe qytetarët, të cilët vazhdojnë të jetojnë nën shantazhin e përhershëm të shikimit të trashëgimisë së tyre natyrore dhe bujqësore të shndërruar në zona industriale, pa një planifikim real me pjesëmarrje dhe pa përfitime konkrete për territorin.
• Investitorët, të cilët i shohin kapitalet e tyre të ngrira dhe në rrezik humbjeje sepse u besuan premtimeve të një kuadri politik të paqartë, i cili fillimisht i hapi dyert gjerësisht dhe tani mbështetet te paaftësia dhe kontraktimi administrativ për të menaxhuar kaosin që vetë ndihmoi të krijohej.